Publicaties

Marleen van den Horst
Marleen van den Horst
Advocaat
NL District Court grants cross-border injunction against MSD despite parallel foreign invalidity proceedings
On 7 October 2026, the District Court of The Hague (the “Court”) handed down its decision in proceedings between Merck Sharp & Dohme B.V. (“MSD”) and Halozyme Inc. (“Halozyme”) concerning Halozyme’s EP 2 797 622 B1 (“EP 622”) for modified PH20 polypeptide variants. The Court rejected MSD’s invalidity and non-infringement arguments. It held that MSD’s subcutaneous formulation of the API pembrolizumab, marketed as Keytruda (“Keytruda SC”), containing the hyaluronidase enzyme berahyaluronidase alfa (“ALT-B4”), infringes EP 622. The Court granted Halozyme cross-border injunctions for the Dutch, Belgian, Danish, French, Irish, Italian, Swedish and Swiss parts of EP 622, subject to the condition that the respective foreign part of EP 622 remains valid. What preceded EP 622 claims modified PH20 polypeptides meeting specified sequence and functional requirements, including increased stability in the presence of phenolic preservatives. PH20 hyaluronidase temporarily increases tissue permeability and enables medicines that were previously administered intravenously to be administered subcutaneously. MSD developed Keytruda SC, a subcutaneous formulation containing pembrolizumab as active substance and ALT-B4. MSD requested a declaration of non-infringement and revocation of the Dutch part of EP 622. Halozyme counterclaimed for declarations of infringement and injunctions regarding the Dutch and, cross-border, seven foreign parts of EP 622, including an injunction for unlawfully facilitating infringement by its group companies. Claim construction and validity The Court construed claim 1 as a product claim with functional features. Therefore, the relevant phenol-stability test had to be performed on the modified PH20 polypeptide as such, not on the final Keytruda SC formulation. It was irrelevant that Keytruda SC itself does not contain a phenolic preservative or makes use of ALT-B4’s phenol stability. MSD’s invalidity attacks failed. The Court held EP 622 sufficiently disclosed, novel, inventive and not to contain added matter. Infringement The Court found that ALT-B4 satisfies all features of claim 1 of EP 622, including the claimed amino-acid substitutions and the functional phenol-stability feature. Halozyme’s evidence sufficiently showed increased phenol stability; MSD’s counter-study tested co-formulations rather than ALT-B4 as such. The Court rejected MSD’s argument that Keytruda SC falls outside the scope of EP 622 because it does not contain a phenolic preservative and therefore does not make use of ALT-B4’s increased phenol stability. Other jurisdictions In Germany, validity proceedings are pending before the Bundespatentgericht, which has issued a preliminary opinion stating that the German part of EP 622 is valid. The Landgericht München has granted a PI against infringement of the German part of EP 622; MSD has appealed that decision. Parallel invalidity proceedings are pending in France, Denmark, Sweden and Switzerland. Proceedings concerning both invalidity and infringement of the UK part of EP 622 are pending before the High Court. Related proceedings concerning patents from the same patent family are also pending in the United States, Israel and Canada. Cross-border injunction Referring to the CJEU decision in BSH Hausgeräte/Electrolux, the Court held that pending foreign invalidity proceedings do not automatically require a stay. The relevant question is whether there is a reasonable and non-negligible chance that foreign (parts of European) patent(s) will be invalidated. The Court saw no such chance: it had rejected MSD’s invalidity attacks against the Dutch part, the Bundespatentgericht had issued a positive preliminary validity opinion on the German part, and the Landgericht München had rejected MSD’s invalidity arguments in PI proceedings. The Court also considered that MSD did not rely on any materially different invalidity arguments, prior art or evidence in said foreign proceedings. The Court ruled that the respective cross-border injunction lapses if the relevant national part is held invalid by the competent national court and revives if that finding is overturned on appeal. Unlawful act The Court also considered whether MSD acted unlawfully by facilitating infringement through its central European marketing authorization (“MA”). It held that merely holding an MA is not an infringement, but involvement in infringement may amount to an unlawful act under Dutch law. The Court prohibited MSD from unlawfully facilitating infringement committed by MSD group companies, by making its MA for Keytruda SC available to them. Conclusion The decision confirms that a modified enzyme may infringe a product claim with functional features even if the marketed formulation does not itself contain the excipient or condition by which the claimed functional property is tested. The Court granted cross-border injunctions without staying the case despite parallel foreign invalidity proceedings, because it saw no reasonable chance of invalidation. Moreover, the decision underlines that a MA holder may act unlawfully if it intentionally facilitates infringing launches by affiliated companies.
Lisa van Baarsel – La Gro
Lisa van Baarsel
Advocaat
Wetsvoorstel loontransparantie: de stand van zaken
In oktober 2025 schreven wij al een blog over het Wetsvoorstel Implementatie richtlijn loontransparantie mannen en vrouwen (hierna: het Wetsvoorstel). De wetgevingsprocedure is sindsdien verder gevorderd. Op 21 mei 2026 heeft de minister een aangepast wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend. Reden voor een update: wat staat er te gebeuren, wat is er veranderd en wanneer moeten werkgevers actie ondernemen? Wanneer treedt de wet naar verwachting in werking? Het Wetsvoorstel strekt tot implementatie van de Europese Richtlijn loontransparantie. Het doel is om de transparantie over beloning te vergroten en het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen beter te handhaven. Nederland had de Richtlijn uiterlijk op 7 juni 2026 moeten omzetten in nationale wetgeving. Die deadline is niet gehaald. Ook de eerdere streefdatum van 1 januari 2027 wordt niet gehaald. De plenaire behandeling in de Tweede Kamer is geagendeerd voor 7 december 2026 en 11 januari 2027. Daarna moet de Eerste Kamer het Wetsvoorstel nog behandelen. Wanneer de wet uiteindelijk in werking treedt, is nog niet duidelijk. Werkgevers doen er goed aan zich tijdig voor te bereiden. Welke verplichtingen gelden er voor werkgevers? Zoals toegelicht in onze vorige blog, brengt het Wetsvoorstel de volgende verplichtingen met zich mee: Transparantieverplichtingen Alle werkgevers zijn verplicht transparant te zijn over het loon, de loonontwikkeling en de loonverhoudingen binnen de organisatie. Dat betekent dat werkgevers intern een beloning op basis van objectieve en genderneutrale criteria moeten hanteren en zij werknemers daarover moeten informeren. Extern leidt dit ertoe dat werkgevers bij het sollicitatieproces moeten communiceren over het salaris of de bandbreedte daarvan en zij geen vragen mogen stellen over de salarisgeschiedenis. Rapportage & evaluatieverplichtingen De rapportageplicht geldt voor werkgevers met ten minste 100 fte aan werknemers. Zij moeten periodiek rapporteren over de loonkloof binnen de organisatie. Als uit de rapportage een loonkloof van 5% of meer blijkt zonder dat deze te rechtvaardigen is, moet de werkgever onderzoek doen naar herstelmaatregelen. De eerste groep werkgevers met minimaal 150 fte aan werknemers moet uiterlijk op 7 juni 2028 aan haar rapportageverplichtingen voldoen over het kalenderjaar 2027. De tweede groep werkgevers met 100 tot 150 fte aan werknemers volgt later: zij rapporteren in 2031 over het jaar 2030. De middelgrote werkgevers krijgen dus wat meer aanlooptijd. Deze termijnen kunnen nog wijzigen als de implementatiewetgeving later in werking treedt. Kleinere werkgevers (< 100 aan fte werknemers) hebben géén rapportageverplichting. Dat betekent echter niet dat zij niets hoeven te doen. Alle werknemers hebben het recht om schriftelijke informatie op te vragen over hun individuele loonniveau en de naar geslacht uitgesplitste loonniveaus voor categorieën van werknemers die dezelfde of gelijkwaardige arbeid verrichten. Iedere werkgever – klein en groot – moet op een dergelijk verzoek ingaan en de gevraagde informatie geven. Werkgevers moeten hun personeel jaarlijks informeren over dit recht en over de wijze waarop zij ervan gebruik kunnen maken. Welke aanpassingen zijn in het Wetsvoorstel doorgevoerd?   Het ingediende Wetsvoorstel is op een aantal punten aangepast ten opzichte van de versie die eerder in consultatie was. De belangrijkste aanpassingen zijn: 1. Gewijzigde definitie van ‘werkgever’ Waar in het eerdere Wetsvoorstel nog werd aangesloten bij het ondernemingsbegrip uit de WOR, wordt in de gewijzigde versie uitgegaan van de contractuele werkgever. Als werkgever geldt derhalve de partij waarmee de werknemer een arbeidsovereenkomst heeft gesloten. Voor de toepassing van de transparantie- en rapportageverplichtingen dient daarom per rechtspersoon te worden vastgesteld of aan de wettelijke drempelwaarden wordt voldaan. 2. Nadere uitwerking van begrippen bij AMvB Om duidelijkheid te geven over de transparantieverplichtingen en consistente naleving daarvan te waarborgen, is in het herziene voorstel geregeld dat de begrippen, waaronder in ieder geval basisloon, brutoloon en loonkloof, bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) nader kunnen worden bepaald. 3. Geen “loonstructuren” maar “systeem voor functiewaardering en -indeling” In het Wetsvoorstel is de term ‘loonstructuren’ niet langer opgenomen. Daarvoor in de plaats wordt gesproken van ‘een systeem voor functiewaardering en functie-indeling’. Hierdoor lijkt het eerdere onderscheid tussen een loonstructuur en een functiewaarderingssysteem te zijn komen te vervallen. Zodra het Wetsvoorstel in werking treedt, moeten zowel bestaande als nieuw ingevoerde functiewaarderingssystemen in ieder geval gebaseerd zijn op objectieve factoren zoals vaardigheden, inspanning, verantwoordelijkheid en arbeidsomstandigheden. 4. Betrokkenheid van de ondernemingsraad De ondernemingsraad heeft aanspraak op schriftelijke informatie over de inhoud en toepassing van arbeidsvoorwaardenregelingen en -afspraken. Dit informatierecht ziet onder meer op de loonrapportage. In tegenstelling tot het eerdere voorstel is niet langer vereist dat de ondernemingsraad deze rapportage bevestigt. 5. Positie non-binaire personen Non-binaire personen worden niet meegenomen in de loonrapportage, tenzij zij uitdrukkelijk aangeven als man of vrouw te willen worden geregistreerd. Voor de vaststelling van de organisatiegrootte tellen non-binaire personen wel mee. Deze omvang is relevant voor de beoordeling welke wettelijke rapportage- en transparantieverplichtingen op de werkgever van toepassing zijn. 6. Privacy Privacy verdient aandacht, met name wanneer een categorie maar één man of één vrouw bevat. Het gemiddelde loon kan dan rechtstreeks herleidbaar zijn tot die werknemer. De wetgever heeft in die situatie het recht op gelijke beloning zwaarder laten wegen dan de bescherming van persoonsgegevens. De werkgever moet de gevraagde informatie dan alsnog verstrekken. Praktische tips Hoewel de inwerkingtredingsdatum nog niet bekend is, is stilzitten risicovol. Wij adviseren werkgevers om zich alvast voor te bereiden op de mogelijke nieuwe verplichtingen en te inventariseren of zij met het nieuwe werkgeversbegrip onder de rapportage- en/of evaluatieverplichtingen komen te vallen. Contact Heeft u vragen over de gevolgen van het Wetsvoorstel loontransparantie voor uw organisatie? Neem dan contact op met Lisa van Baarsel, Rose Horstman of een van onze andere specialisten arbeidsrecht.
Gerard Gort 1
Gerard Gort
Advocaat
Onmisbaar voor goed en verantwoord bestuur: transparantie over controle- en risicosystemen in de VOR
Een cyberaanval die de bedrijfsvoering stillegt. Een belangrijke leverancier die onverwacht wegvalt. Fraude die te laat wordt ontdekt. Als bestuurder wilt u niet alleen weten welke risico’s uw onderneming loopt, maar ook of de maatregelen om die risico’s te beheersen daadwerkelijk werken. Een deugdelijk intern controle- en risicobeheersysteem vormt een van de pijlers van goed en verantwoord bestuur. Voor ondernemingen die onder de Nederlandse Corporate Governance Code (“de Code”) vallen, komt het belang van een deugdelijk intern controle- en risicobeheersysteem tot uitdrukking in de verantwoording in het bestuursverslag. Met de introductie van de Verklaring omtrent Risicobeheersing (VOR) in de Code krijgt die verantwoording meer aandacht. Ook voor CEO’s en bestuurders van niet-beursgenoteerde ondernemingen is de introductie van de VOR relevant. Niet omdat iedere niet-beursgenoteerde vennootschap nu een VOR moet afgeven, maar omdat de Code een referentiepunt kan zijn voor de verwachtingen over goed en verantwoord bestuur.   Rapporteren over risico’s Risicobeheersing is meer dan een overzicht van wat er mis kan gaan. Het gaat ook om de vraag welke maatregelen de onderneming neemt, wie daarvoor verantwoordelijk is en hoe het bestuur vaststelt dat die maatregelen werken. Al geruime tijd schrijft de Code voor dat het bestuur in het bestuursverslag uiteenzet in hoeverre de interne risicobeheersings- en controlesystemen naar behoren hebben gefunctioneerd gedurende het verslagjaar. Die verklaring heeft een breed karakter en ziet op de voornaamste risico’s die de realisatie van de doelstellingen en de continuïteit van de vennootschap bedreigen. De Code is aangepast en aangescherpt. Waar het bestuur voorheen kon volstaan met een algemene verklaring in het bestuursverslag over de werking van de interne risicobeheersing,  dient de VOR nu te voorzien in een bij de strategie en risicobereidheid passende beheersing van risico’s. Door de introductie van de VOR is namelijk de nadruk meer komen te liggen op specifieke, gerichte verantwoording over hoe de vennootschap haar operationele risico’s, compliance-risico’s en verslaggevingsrisico’s in kaart brengt, beheerst en bewaakt. Op basis van principe 1.2 is het bestuur verantwoordelijk voor het identificeren en beheersen van de risico’s verbonden aan de strategie en de activiteiten van de vennootschap. Het bestuur dient risico’s nader te beoordelen en adequate interne risicobeheersings- en controlesystemen te implementeren en onderhouden.. Principes 1.3 en 1.4 van de Code schrijven voor dat het bestuur zorgdraagt voor een systematische bewaking en beoordeling van de werking van dat systeem, waarbij de interne auditfunctie een onmisbare rol vervult. De nadere inhoudelijke vereisten aan de VOR volgen uit de best practice bepalingen onder principe 1.4. Zo dient het bestuur in haar jaarverslag een beschrijving op te nemen van de voornaamste risico’s, geconstateerde tekortkomingen, misstanden en onregelmatigheden. Tegelijkertijd ligt het in de rede dat het bestuur de werking en beoordeling van de effectiviteit van de opgezette interne risicobeheersings- en controlesystemen aangeeft. Waar nodig worden verbeteringen doorgevoerd in de opgezette controlesystemen na evaluatie van de werking daarvan door het bestuur. De VOR dwingt bestuurders zo tot een expliciete en controleerbare verantwoording. Best practice bepaling 1.4.3 moedigt het bestuur namelijk aan om vooruit te blikken naar de risico’s die relevant zijn voor de continuïteit van de vennootschap. Praktisch aandachtspunt: de VOR moet niet alleen voldoen aan de letter van de wet en de inhoudelijke vereisten uit de Code, maar ook aan de verwachtingen van stakeholders en toezichthouders. Dit betekent niet dat alle risico’s moeten worden vermeden. Ondernemen blijft risico’s nemen. Het gaat om bewuste keuzes, passende beheersmaatregelen en een realistisch beeld van wat die maatregelen wel en niet kunnen ondervangen. ‘Waarom moet ik dit weten als de Code niet voor mijn onderneming geldt?’ Voor een niet-beurgenoteerde vennootschap brengt de VOR op zichzelf geen verplichting mee om een dergelijke verklaring op te stellen. Maar goed en verantwoord bestuur is niet alleen van belang voor beursgenoteerde onderneming.  Ook bij niet-beursgenoteerde ondernemingen moet het bestuur oog hebben voor de continuïteit van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming, alsmede het creëren van waarde op de lange termijn. Daar hoort bij dat het bestuur risico’s in kaart brengt, passende maatregelen neemt om die te beheersen en daarover verantwoording aflegt. De principes uit de Code hoeven niet als een verplichting te worden beschouwd maar als referentiepunt om invulling te geven aan goed en verantwoord bestuur. Zoals we in onze eerste blog toelichtten, weerspiegelen de principes uit de Code breed gedragen maatschappelijke opvattingen over goed en verantwoord bestuur. Daarmee heeft de Code een reflexwerking voor niet-beursgenoteerde vennootschappen. Reflexwerking betekent niet dat de principes uit de Code direct doorwerken voor niet-beursgenoteerde ondernemingen: Een familiebedrijf hoeft niet dezelfde risicobeheersingssystemen op te tuigen als een groot beursfonds. Evenmin betekent het ontbreken van een VOR bij een niet-beursgenoteerde onderneming op zichzelf dat het bestuur tekortschiet. De relevante vraag is steeds: welk intern controle- en risicobeheersysteem past bij de aard, omvang en risico’s van déze onderneming? Voor niet-beursgenoteerde vennootschappen groeit de druk om risico’s structureel te beheersen, zeker bij grotere of maatschappelijk relevante bedrijven. De inrichting is maatwerk: het bestuur van een familiebedrijf kan bijvoorbeeld kiezen voor periodieke directievergaderingen met risicorapportages, terwijl een snelgroeiende scale-up juist inzet op IT-gedreven monitoring en compliance checks. Belangrijk is dat het systeem past bij de strategie, cultuur en risicobereidheid van de onderneming. Hiermee wordt risicomanagement geen papieren tijger, maar een praktisch hulpmiddel voor bestuurders en toezichthouders. Verantwoording door het bestuur: wat kunt u nu al doen? Begin niet met het schrijven van een verklaring over risicobeheersing, maar met het kijken naar de werkelijkheid binnen uw onderneming. Welke risico’s loopt uw onderneming, hoe beheerst u die en hoe weet u of de maatregelen daadwerkelijk werken? Pas daarna komt u toe aan de verantwoording daarover. Een overtuigende verantwoording volgt uit een werkend proces, niet andersom: Kijk allereerst verder dan de financiële risico’s. Denk aan cybersecurity, afhankelijkheid van enkele klanten of leveranciers, fraude, naleving van regelgeving en de betrouwbaarheid van managementinformatie. Breng de belangrijkste risico’s in kaart en bepaal welke risico’s u bewust accepteert en waar de grens ligt. Bepaal vervolgens wie welk risico bewaakt en welke maatregelen nodig zijn om die risico’s te beheersen. Maak duidelijk wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van die maatregelen en hoe het bestuur over de uitkomsten wordt geïnformeerd. Een periodiek overleg binnen het bestuur met een vaste risicorapportage kan daarvoor een praktisch vertrekpunt zijn. Beoordeel daarna of de maatregelen daadwerkelijk werken. Een procedure op papier is uiteraard nog geen effectieve controle en verantwoording. Welke informatie heeft het bestuur nodig om de werking te beoordelen? Waar blijken tekortkomingen te zitten en wat wordt daarmee gedaan? Door die beoordeling en de opvolging vast te leggen, ontstaat een onderbouwd beeld van de opzet en werking van de interne controle- en risicobeheersingssystemen. Op die basis kunt u als bestuur verantwoording afleggen over de risicobeheersing van uw onderneming. U kunt dan niet alleen toelichten welke systemen en maatregelen zijn ingericht, maar ook waarop uw oordeel over de werking daarvan berust. De verantwoording kan daarbij ingaan op: de belangrijkste strategische, operationele, compliance- en verslaggevingsrisico’s en de risico’s die de onderneming bewust accepteert; de opzet en werking van de interne controle- en risicobeheersingssystemen gedurende het afgelopen boekjaar; de gebruikte raamwerken of normenkaders, zoals COSO of ISO, en de wijze waarop de effectiviteit is beoordeeld; belangrijke tekortkomingen en de maatregelen die zijn genomen om deze te verhelpen; de mate van zekerheid die de systemen bieden, passend bij de risico’s en de risicobereidheid van de onderneming; de verwachtingen over de continuïteit van de onderneming en de relevante onzekerheden daarbij. De waarde van de VOR zit voor een niet-beursgenoteerde onderneming vooral in de vraag die erachter ligt: kunt u als bestuur uitleggen waarom u vertrouwen heeft in de risicobeheersing van uw onderneming? Wie die vraag goed en onderbouwd kan beantwoorden, heeft niet alleen een beter verhaal voor aandeelhouders en andere betrokkenen. Het helpt ook om eerder bij te sturen wanneer risico’s veranderen of maatregelen onvoldoende blijken te werken. Daarvoor hoeft u de Code niet integraal over te nemen. Een aanpak die past bij uw onderneming is het uitgangspunt. Dit artikel is het derde deel van onze blogreeks over De Nederlandse Corporate Governance Code.   Vragen?   Wilt u weten of uw onderneming voldoet aan de laatste standaarden? Of heeft u behoefte aan een second opinion op uw risicorapportage of bestuursverslag, alsook de VOR?    Neem dan contact op met een van onze Corporate Advisory specialisten. Zij helpen u graag om risicomanagement niet alleen op papier, maar ook in de praktijk op orde te krijgen.  
Gerben Hoijtink – La Gro
Gerben Hoijtink
Advocaat
Let op bij schikkingsonderhandelingen: wanneer wordt een voorstel bindend?
Op 7 oktober 2026 wees de kantonrechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant vonnis in een zaak over de vraag of tussen partijen een schikkingsovereenkomst tot stand was gekomen (ECLI:NL:RBZWB:2026:9715). De zaak ging over de terugkoop van een caravan na discussie over gebreken en de vraag of de caravan wel als nieuw kon worden beschouwd. De uitspraak laat zien dat een schikkingsvoorstel sneller bindend kan worden dan partijen soms denken. Waar ging de zaak over? De koper koopt op 30 maart 2025 een caravan van de verkoper voor een totaalbedrag van € 30.250,-. De caravan is in de advertentie en op het aankoopformulier gepresenteerd als nieuw. De caravan wordt op 26 april 2025 geleverd. Nadat de koper vóór levering vragen stelt over de factuurtekst “caravan zoals gekocht en akkoord bevonden”, bevestigt de verkoper per e-mail dat het gaat om een nieuwe ongebruikte caravan. Enige tijd na de levering, begin juni 2025, stuurt de koper een brief aan de verkoper met een opsomming van gebreken, waaronder roestvorming. Volgens de koper is geen sprake van een nieuwe ongebruikte caravan. Op 26 juni 2025 doet de verkoper via zijn gemachtigde een voorstel voor een oplossing: de verkoper koopt de caravan voor het oorspronkelijke aankoopbedrag van de koper terug; de verkoper haalt de caravan kosteloos op bij de stalling, waarbij de koper garandeert dat de caravan zich in dezelfde staat bevindt als bij aankoop; de verkoper betaalt een tegemoetkoming van € 500,- aan de koper; partijen verlenen elkaar na uitvoering hiervan finale kwijting. Op 30 juni 2025 laat de koper via zijn gemachtigde weten akkoord te zijn met het voorstel. In de e-mail wordt benadrukt dat de caravan een week is gebruikt, zodat de staat niet meer exact gelijk is aan de staat bij aankoop. Wel garandeert de koper dat hij zeer nauwgezet en voorzichtig met de caravan is omgegaan. Ook geeft de koper aan dat de caravan in de opslag staat en dat er vooraf een ophaalmoment met de stalling moet worden afgestemd. Daarna blijft uitvoering uit. De koper vraagt op 4 juli 2025 om een reactie, noemt op 10 juli 2025 zelf twee mogelijke ophaaldata en kondigt op 16 juli 2025 aan dat hij nakoming in rechte zal afdwingen als nakoming verder uitblijft. Op 21 juli 2025 laat de verkoper weten dat hij niet meer bereid is om de caravan op te halen. Volgens de verkoper had hij voor het ophalen een voorstel gedaan dat niet was geaccepteerd, terwijl dat voorstel volgens hem ruim van tevoren was gecommuniceerd. Om die reden beschouwde de verkoper de afspraak als vervallen. De koper kon de caravan nog binnen één week bij de verkoper afleveren. Gebeurde dat niet, dan wilde de verkoper de caravan niet meer kosteloos terugnemen. Bij e-mail van 23 juli 2025 weerspreekt de koper die lezing. Volgens de koper was juist uitdrukkelijk afgesproken dat de verkoper de caravan zou ophalen. Dat één door de verkoper genoemde, niet met de koper afgestemde ophaaldatum bij de stalling niet mogelijk bleek, is volgens de koper geen reden om de gemaakte afspraak niet na te komen. Omdat de verkoper inmiddels had laten weten de caravan niet meer te willen ophalen, stelt de koper zich op het standpunt dat de verkoper in verzuim verkeerde. Het geschil De koper start een dagvaardingsprocedure en vordert onder meer dat de verkoper wordt veroordeeld tot nakoming van de schikkingsovereenkomst, op straffe van een dwangsom. Volgens de koper is de verkoper tekortgeschoten in de nakoming van die overeenkomst: hij moest de aankoopsom en de tegemoetkoming betalen en de caravan ophalen, maar heeft dat niet gedaan. De verkoper voert daartegen verweer. Volgens hem zijn partijen geen schikkingsovereenkomst aangegaan, omdat daarover geen overeenstemming is bereikt. Het oordeel van de rechtbank De kantonrechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant beoordeelt of tussen partijen een schikkingsovereenkomst tot stand is gekomen. Volgens de kantonrechter is dat het geval. De verkoper heeft op 26 juni 2025 een voorstel gedaan: terugkoop van de caravan, kosteloos ophalen bij de stalling en betaling van een tegemoetkoming van € 500,-. De koper heeft dat voorstel op 30 juni 2025 aanvaard. Daarmee is volgens de kantonrechter een schikkingsovereenkomst tot stand gekomen. Tijdens de mondelinge behandeling voert de verkoper nog aan dat hij de caravan eerst wilde bekijken voordat hij deze zou ophalen. De kantonrechter gaat daar niet in mee. Nergens blijkt namelijk uit dat het bekijken van de caravan als voorwaarde voor de schikking was afgesproken. Ook het feit dat de verkoper een onaangenaam gesprek had met de stallingseigenaresse, betekent niet dat hij zijn verplichtingen uit de schikkingsovereenkomst niet meer hoeft na te komen. Dat de caravan inmiddels mogelijk minder waard was geworden, maakt dit niet anders: omdat de verkoper de caravan niet eerder had opgehaald zoals afgesproken, komt dat voor zijn rekening en risico. De uitkomst is duidelijk: de verkoper wordt veroordeeld tot betaling van € 30.750,-, bestaande uit de aankoopsom en de overeengekomen tegemoetkoming, te vermeerderen met wettelijke rente. Ook moet hij de caravan alsnog bij de stalling ophalen. Doet hij dat niet tijdig, dan verbeurt hij een dwangsom. Daarnaast moet de verkoper de buitengerechtelijke kosten, de proceskosten én de inmiddels opgelopen opslagkosten betalen. Belang voor de praktijk Deze uitspraak laat zien dat een schikkingsvoorstel sneller kan leiden tot een bindende afspraak dan partijen soms denken. Een overeenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding, en in beginsel is een overeenkomst vormvrij. Een handtekening onder een schriftelijke vaststellingsovereenkomst is dus niet altijd nodig. Ook een concreet voorstel per e-mail en een daaropvolgend akkoord kunnen voldoende zijn. Wie alleen onder voorwaarden wil schikken, moet dat duidelijk maken. Denk aan een voorbehoud van inspectie, interne goedkeuring, financiering of ondertekening van een schriftelijke vaststellingsovereenkomst. Wordt zo’n voorbehoud niet duidelijk gemaakt, dan kan de partij in kwestie later niet zomaar onder de schikking uit. Juist daarom is het vaak verstandig om een bereikte schikking schriftelijk vast te leggen. In een vaststellingsovereenkomst kunnen partijen vastleggen wat moet worden betaald, welke handelingen moeten worden verricht, welke voorwaarden gelden en of na uitvoering finale kwijting wordt verleend. Dat voorkomt discussie achteraf en maakt nakoming eenvoudiger afdwingbaar. Meer weten over dit onderwerp? Neem gerust contact op met Gerben Hoijtink of één van onze andere specialisten uit het team Commercial Contracts & Litigation.
Gerard Gort 1
Gerard Gort
Advocaat
Duurzame groei volgens de Corporate Governance Code: geen beursnotering nodig, wel een lange termijnvisie
Ondernemingen groeien. Maar groeien zij ook de goede, verantwoorde kant op, waarbij de groei ook op de lange termijn houdbaar is? Klimaatverandering, maatschappelijke verwachtingen en de gevolgen van ondernemen voor mens en milieu brengen vragen naar de bestuurstafel die verder gaan dan de volgende kwartaalcijfers. Verantwoord bestuur gaat gepaard met duurzaam ondernemen, in combinatie met groei. De Nederlandse Corporate Governance Code biedt een bruikbaar kompas bij vraagstukken over duurzaamheid. De Code laat zien dat duurzaamheid onderdeel kan worden van het dagelijks bestuur van een niet-beursgenoteerde vennootschap, zonder een beursvennootschap na te bouwen Wat is duurzame lange termijn waardecreatie? Principe 1.1 van de Code geeft aan dat het bestuur van een vennootschap verder dient te kijken dan het rendement op de korte termijn. De Code verbindt continuïteit aan duurzame lange termijn waardecreatie. Dat betekent meer dan winst die jarenlang standhoudt. Het bestuur betrekt ook de gevolgen van de bedrijfsactiviteiten voor mens en milieu en weegt relevante stakeholderbelangen. De raad van commissarissen houdt daarop toezicht. De Code plaatst economische, sociale en ecologische aspecten naast elkaar, maar maakt een belangrijke nuance. Het bestuur hoeft namelijk geen concrete uitkomst te garanderen. De Code schrijft evenmin voor welk belang bij iedere beslissing moet winnen. Het gaat om zorgvuldig afwegen, met oog voor de houdbaarheid van keuzes op lange termijn. Dat laat ruimte voor ondernemerschap, maar vraagt om méér dan uitsluitend een financiële rekensom. Wat betekent dit voor een groeiende, niet-beursgenoteerde vennootschap? Voor de vennootschap en de aan haar verbonden onderneming betekent dit dat het bestuur niet alleen een investering beoordeelt op het rendement, maar ook op de houdbaarheid daarvan en de gevolgen (voor mens en milieu). Welke effecten heeft zij op medewerkers, de omgeving en de toekomst van het bedrijf? En omgekeerd: welke duurzaamheidsontwikkelingen beïnvloeden een bedrijfsmodel? Die tweezijdige blik staat centraal als het bestuur haar visie op duurzame lange termijn waardecreatie van de vennootschap ontwikkelt. Daarbij wordt van vennootschappen verwacht dat de belangen van de betrokken stakeholders worden meegewogen en dat inzicht wordt gegeven in de wijze waarop het bestuur aan het voorgaande invulling heeft gegeven. De duurzaamheid van en binnen de vennootschap krijgt pas betekenis wanneer richting wordt gegeven met concrete doelstellingen en besluiten. De Code vraagt om een passende strategie en concrete doelstellingen, met aandacht voor haalbaarheid, kansen, risico’s en stakeholderbelangen. Duurzaamheidsrisico’s, toezicht en verantwoording Een strategie met betrekking tot de integratie van duurzaamheid is pas geloofwaardig als de uitvoering erop aansluit. Principe 1.2 van de Code vraagt daarom om risico’s te inventariseren, de risicobereidheid vast te stellen en passende beheersmaatregelen te organiseren. De Code noemt onder meer klimaatverandering en sociale ongelijkheid als voorbeelden van de strategische, operationele, compliance en verslaggevingsrisico’s die in kaart moeten worden gebracht. Ook duurzaamheidsvraagstukken kunnen dus doorwerken in operationele, compliance- en verslaggevingsrisico’s. Voor het groot-MKB ligt de praktische winst in samenhang: neem relevante duurzaamheidsrisico’s mee in de bestaande risicobeoordeling en werkprocessen. Principe 1.3 van de Code voegt een kritische toets toe: de interne auditfunctie beoordeelt de opzet en werking van de beheersingssystemen. De toelichting noemt uitbesteding als mogelijk alternatief voor een eigen auditdienst. Als praktische vertaling voor de niet-beursgenoteerde onderneming: organiseer een toets die past bij uw omvang en risico’s, en volg verbeterpunten daadwerkelijk op. Principe 1.4 van de Code sluit de cirkel met verantwoording over de effectiviteit van die systemen. Best practice-bepaling 1.4.3 betrekt daarbij ook de betrouwbaarheid van duurzaamheidsverslaggeving. De boodschap is helder: het bestuur dient te onderbouwen wat het rapporteert en transparant te zijn over tekortkomingen. De toelichting in de Code benadrukt dat risicobeheersing geen absolute zekerheid biedt. Duurzaamheid verankeren in goed bestuur Wilt u duurzaamheid bestuurlijk verankeren? Verbind ambities aan besluitvorming, toezicht en betrouwbare informatie. Een gerichte governance-aanpak helpt u keuzes te onderbouwen en groei toekomstbestendig te maken. Verantwoord bestuur gaat namelijk niet alleen over de resultaten van vandaag, maar ook over de onderneming van morgen. Dit artikel is het tweede deel van onze blogreeks over De Nederlandse Corporate Governance Code. In het volgende artikel wordt de verantwoording en verklaring over risicobeheersing uitgelegd. Contact Heeft u vragen over corporate governance of wilt u sparren over de toepassing van de Code binnen uw organisatie? Neem dan contact op met een van onze Corporate Advisory specialisten. Zij denken graag met u mee.
Monika Beck
Monika Beck
Advocaat
Wijziging van Wet M&O: scherpere regels voor een beroep op algemeen belang
De Tweede Kamer heeft op 13 oktober 2026 het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Markt en Overheid (Wet M&O) aangenomen. De Wet M&O, welke is vastgelegd in hoofdstuk 4b van de Mededingingswet, is bedoeld om gelijke concurrentieverhoudingen tussen overheden en ondernemers te waarborgen. Met het aangenomen voorstel worden vooral de voorwaarden voor het gebruik van de algemeen belang uitzondering aangescherpt. Ook krijgt de Wet M&O een permanent karakter en wordt het aanbieden van opensourcesoftware uitgezonderd van de verplichting tot integrale kostendoorberekening. Wat is de praktische impact van de wijzigingen? Wij zetten het voor u uiteen in onderstaande blog. Wat houdt de Wet M&O in? De Wet M&O bevat gedragsregels voor bestuursorganen die economische activiteiten verrichten. Economische activiteiten bestaan uit het aanbieden van goederen of diensten op een markt. Denk aan de verhuur van vastgoed of de exploitatie van sportaccommodaties en jachthavens. Het doel is te voorkomen dat overheden daarbij oneerlijke concurrentievoordelen genieten tegenover ondernemers. In beginsel gelden voor bestuursorganen die economische activiteiten verrichten vier gedragsregels: Integrale kostendoorberekening: overheden moeten de integrale kosten van hun economische activiteiten doorberekenen aan afnemers; Bevoordelingsverbod: overheden mogen hun overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende ondernemingen; Gegevensgebruik: gegevens die bij de uitvoering van publieke taken zijn verkregen, mogen alleen voor economische activiteiten worden gebruikt als zij ook aan derden beschikbaar kunnen worden gesteld; Functiescheiding: dezelfde personen mogen niet betrokken zijn bij zowel een economische activiteit als de uitoefening van een publiekrechtelijke bevoegdheid ten aanzien van die activiteit. Uitzondering van algemeen belang: wat verandert er? De gedragsregels gelden niet wanneer het bevoegde bestuursorgaan besluit dat een economische activiteit in het algemeen belang plaatsvindt. Beroep op deze uitzondering is mogelijk door middel van een algemeen belang besluit waarin de toepassing van de uitzondering wordt gemotiveerd. Dit is een appellabel besluit. Deze uitzondering blijft volgens het wetsvoorstel bestaan, maar het proces wordt aangescherpt. Aanleiding is dat algemeen belang besluiten volgens de evaluatie vaak beperkt worden gemotiveerd en ondernemers onvoldoende worden betrokken. Het volgende wijzigt: Betere motivering De eisen voor motivering van algemeen belang besluiten worden verscherpt. Nadere motiveringseisen worden uitgewerkt bij algemene maatregel van bestuur. De motivering dient onder andere een concrete beschrijving van de activiteit en het algemeen belang te omvatten, alsook een toelichting op de noodzaak om van de gedragsregels af te wijken en de gevolgen voor belanghebbenden/ondernemers. Het publieke belang moet vervolgens tegen die gevolgen worden afgewogen. Een algemene verwijzing naar bijvoorbeeld sportbevordering is dus niet voldoende als onderbouwing. Verplichte consultatie Voordat de voorbereiding van een algemeen belang besluit begint, moet een consultatie plaatsvinden. Deze staat open voor iedereen, niet alleen voor belanghebbenden. De consultatie is vormvrij en moet uiterlijk twee weken vooraf worden aangekondigd. Zo krijgen ondernemers eerder gelegenheid hun belangen en mogelijke alternatieven onder de aandacht te brengen. Vijfjaarlijkse evaluatie Algemeen belang besluiten moeten telkens binnen vijf jaar worden geëvalueerd, inclusief een consultatie. Daarna volgt een besluit tot handhaving, aanpassing of intrekking. Ook bestaande besluiten (die onder de “oude” Wet M&O zijn genomen) vallen onder deze verplichting. De eerste beoordeling moet binnen vijf jaar na inwerkingtreding van de nieuwe regeling plaatsvinden. Overige wijzigingen Het voorstel geeft de Wet M&O een permanent karakter. Tot op heden bevatte de Wet M&O een zogenaamde “horizonbepaling” die regelde dat de wet automatisch vervalt op een vaste einddatum, tenzij de wetgever besluit deze op tijd te verlengen. Daarnaast wordt een uitzondering toegevoegd voor het kosteloos en non-discriminatoir vrijgeven van broncode van software waarover het bestuursorgaan vanuit zijn publiekrechtelijke bevoegdheden beschikt. Dergelijke vrijgave valt buiten het bereik van de integrale kostendoorberekening. Oftewel, deze broncodes mogen kosteloos worden verstrekt mits dit op non-discriminatoire wijze gebeurt. De andere drie gedragsregels blijven in beginsel gelden. Praktische impact Voor overheden betekent het voorstel een aanscherping van de eisen voor het gebruik van de algemeen belang uitzondering. Zij moeten rekening houden met specifiekere motiveringseisen, verplichte consultatie en periodieke evaluatie. Dat vraagt om een uitgebreidere en concrete onderbouwing van de noodzaak van de uitzondering en de gevolgen voor ondernemers, waarbij ook de uitkomsten van de consultatie en evaluatie worden betrokken. Het is daarom verstandig bestaande algemeen belang besluiten te inventariseren en na te gaan waar aanvulling nodig is. Ondernemers krijgen via de consultatie eerder de mogelijkheid om hun belangen en mogelijke alternatieven onder de aandacht te brengen. Het wetsvoorstel moet nog door de Eerste Kamer worden behandeld en aangenomen. Als ook de Eerste Kamer instemt, is het de bedoeling dat de wijziging op 1 juli 2027 in werking treedt. Die datum is dus nog niet definitief. Heeft u vragen over de Wet M&O of het gebruik van de algemeen belang uitzondering? Neem gerust contact op met Monika Beck, Noa van den Brink, of een van de andere specialisten.
Lisa van Baarsel – La Gro
Lisa van Baarsel
Advocaat
Afschaffing compensatieregeling transitievergoeding bij langdurige arbeidsongeschiktheid uitgesteld tot 1 januari 2028
Werkgevers die een arbeidsovereenkomst beëindigen na 104 weken arbeidsongeschiktheid kunnen de betaalde transitievergoeding momenteel (onder voorwaarden) gecompenseerd krijgen van het UWV. De regeling zou per 1 januari 2027 worden afgeschaft, maar daar is verandering in gekomen.  De afschaffing van de regeling is nu uitgesteld tot 1 januari 2028. Wat is de compensatieregeling? Sinds 1 april 2020 kunnen werkgevers compensatie aanvragen voor de transitievergoeding die zij betalen bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst na afloop van de wachttijd (de 104 weken loondoorbetaling bij ziekte). De regeling is in het leven geroepen om de praktijk van zogeheten ‘slapende dienstverbanden’ tegen te gaan: dienstverbanden die formeel in stand bleven na 104 weken ziekte, enkel om betaling van de transitievergoeding te vermijden. De Hoge Raad heeft in de Xella-beschikking geoordeeld dat een werkgever in beginsel moet meewerken aan een redelijk beëindigingsverzoek van een langdurig arbeidsongeschikte werknemer onder toekenning van de transitievergoeding berekend tegen de dag na datum einde wachttijd, juist omdat de transitievergoeding via de compensatieregeling kan worden teruggevraagd. Wat zou er per 1 juli 2026 veranderen? In juni 2025 is het wetsvoorstel “Beperken compensatieregeling transitievergoeding LAO tot kleine werkgevers” ingediend. Vanaf 1 juli 2026 zouden alleen kleine werkgevers nog recht hebben op compensatie. Of sprake is van een kleine werkgever wordt bepaald aan de hand van de loonsom (norm 2026: < € 1.082.500,-)   Wat gaat er veranderen per 1 januari 2028? In een brief van 24 april 2026 heeft minister Vijlbrief aangekondigd dat de inwerkingtreding zou worden uitgesteld tot 1 januari 2027. Redenen daarvoor waren de demissionaire status van het vorige kabinet, het voornemen van het huidige kabinet om de regeling volledig af te schaffen mede in het licht van de wens om de regels over de transitievergoeding te herzien, het feit dat het wetsvoorstel nog door beide kamers moet worden behandeld en de uitvoerbaarheid: het UWV zou anders in de komende maanden onomkeerbare stappen moeten zetten. Op 29 mei 2026 heeft het kabinet het wetsvoorstel aangepast en besloten dat de gehele compensatieregeling wordt afgeschaft per 1 januari 2027. Nu is aangekondigd dat deze datum wordt verplaatst naar 1 januari 2028. Dat betekent dat vanaf die datum geen enkele werkgever meer aanspraak kan maken op de compensatieregeling. Wat betekent dit voor werkgevers? Het uitstel creëert een extra periode waarin werkgevers onder de huidige regels nog compensatie kunnen aanvragen. Ligt de datum waarop de wachttijd (in beginsel 104 weken) eindigt vóór 1 januari 2028 en neemt u daarna afscheid van de werknemer onder toekenning van de transitievergoeding, dan geldt dat u – mits tijdig aangevraagd (binnen 6 maanden na volledige betaling) – in beginsel nog compensatie bij het UWV kunt krijgen. Vanaf 1 januari 2028 kunnen werkgevers de transitievergoeding bij beëindiging na de wachttijd niet langer verhalen op het UWV. Dat heeft directe budgettaire consequenties en roept ook vragen op, zoals of de werkgever nog steeds als goed werkgever moet meewerken aan een redelijk beëindigingsverzoek van een langdurig arbeidsongeschikte werknemer. In de Xella-beschikking kwam de Hoge Raad immers tot die conclusie vanuit de gedachte dat de transitievergoeding werd gecompenseerd, maar die compensatiemogelijkheid bestaat dan mogelijk niet meer. Op 2 juni 2026 heeft de minister in een nota deze problematiek onderschreven. Hij verwacht dat het besluit zal leiden tot meer slapende dienstverbanden. Het is te hopen dat de wetgever hierover richting 1 januari 2027 duidelijkheid geeft. Heeft u vragen over (de afschaffing van) de compensatieregeling en/of over het beëindigen van de arbeidsovereenkomst met een langdurig arbeidsongeschikte werknemer?  Neem dan contact op met Lisa van Baarsel, Rose Horstman of een van onze andere arbeidsrechtspecialisten.
Gerard Gort 1
Gerard Gort
Advocaat
Wat is de Nederlandse Corporate Governance Code en wat is de relevantie voor niet-beursgenoteerde ondernemingen?
Corporate governance (‘verantwoord bestuur’) is een begrip dat de afgelopen decennia steeds belangrijker is geworden binnen het Nederlandse ondernemingsrecht. De Nederlandse Corporate Governance Code (hierna: de “Code”) omvat de regels (‘principles’) die bepalen hoe vennootschappen worden bestuurd, hoe de interne controle en het toezicht hierop is ingericht, hoe verantwoorde besluitvorming tot stand komt en bevat aanbevelingen voor de uitvoering hiervan in de praktijk (‘best practices’). Waar de aandacht zich traditioneel richtte op beursgenoteerde ondernemingen, groeit de relevantie van een goede corporate governance ook voor niet-beursgenoteerde vennootschappen. Hoewel uit de rechtspraak volgt dat de Code in bepaalde gevallen reflexwerking kent, waardoor deze ook van toepassing kan zijn op niet-beursgenoteerde vennootschappen, is daarmee niet gezegd dat haar bepalingen zonder meer op andere rechtspersonen van toepassing zijn.  Dit is het eerste deel van onze blogreeks over de Nederlandse Corporate Governance Code. In deze blog leggen wij uit wat de Code inhoudt en waarom het ook voor niet-beursgenoteerde ondernemingen verstandig is om aandacht aan de Code te besteden. Wat is de Nederlandse Corporate Governance Code?  De Code is door zelfregulering tot stand gekomen: het is geschreven door en voor partijen, zonder tussenkomst van de overheid. Het vormt een aanvulling op de wettelijke bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek, Boek 2, met betrekking tot vennootschappen. De Code wordt gebruikt als invulling van open wettelijke normen. Om deze reden wordt de Code bezien en toegepast in combinatie met de wetgeving en jurisprudentie op het terrein van verantwoord ondernemingsbestuur. Naleving van de Code is gebaseerd op het ‘pas toe of leg uit’-principe. Anders dan wetgeving biedt de Code flexibiliteit, omdat deze ruimte biedt om af te wijken van de principes en best practice bepalingen, mits je daar een goede uitleg voor hebt. De principes uit de Code kunnen invulling geven aan open normen zoals redelijkheid en billijkheid in de zin van artikel 2:8 BW. Zo oordeelt de Hoge Raad dat de Code een uitwerking is van wat in de praktijk als ‘redelijk en billijk’ gedrag van stakeholders jegens elkaar binnen een onderneming wordt beschouwd.  Wat is de functie van de Code?  De Code richt zich op de ‘governance’ van beursgenoteerde vennootschappen en geeft een richtsnoer voor verantwoord en transparant bestuur. Daarbij zijn de principes en best practice bepalingen van de Code gericht op duurzame lange termijn waardecreatie.   Verantwoord bestuur komt neer op de beantwoording van de volgende vier vragen:  Hoe bestuur ik de onderneming?  Hoe beheers ik de risico’s?  Hoe oefen ik zeggenschap uit?  Hoe houd ik toezicht op de onderneming?  Waarom is de Code ook relevant voor niet-beursgenoteerde vennootschappen?  Hoewel de wettelijke verplichting tot naleving alleen geldt voor beursgenoteerde ondernemingen, is de Code ook relevant voor de niet-beursgenoteerde ondernemingen. Dit heeft verschillende redenen:  Jurisprudentie en maatschappelijke opvattingen: de Hoge Raad heeft geoordeeld dat de principes uit de Code kunnen worden gezien als breed gedragen opvattingen over goed bestuur. In aanvulling daarop heeft het gerechtshof Amsterdam in 2019 geoordeeld dat de Code een reflexwerking kan hebben voor niet-beursgenoteerde ondernemingen. In bepaalde gevallen kunnen deze inzichten zelfs een rol spelen bij de uitleg van open normen in het vennootschapsrecht, zoals de redelijkheid en billijkheid zoals bedoeld in artikel 2:8 BW.   Best practice: grote (familie)bedrijven, private equity-partijen en internationale concerns kiezen er vrijwillig voor om (delen van) de Code te volgen. Dat is niet zonder reden: het volgen van de Corporate Governance Code bevordert de kwaliteit van het bestuur en het toezicht daarop en bevordert de samenwerking (verhoudingen) binnen de vennootschap. Dit is een randvoorwaarde voor de groei en gezonde continuïteit van een onderneming.  Conclusie  De Code is meer dan een set richtlijnen voor beursvennootschappen. Ook voor niet-beursgenoteerde ondernemingen biedt de Code waardevolle handvatten voor goed bestuur en toezicht. Om gelijke tred te houden met een snel veranderend ondernemingsklimaat, toenemende digitalisering, verschuivende maatschappelijke verwachtingen en een steeds complexer samenspel met wet- en regelgeving, was actualisering van de Code noodzakelijk. Voor ondernemingen betekent dit: nieuwe verplichtingen, scherpere verantwoordingseisen en — bij niet-naleving — vergroot aansprakelijkheidsrisico. Tijdige juridische begeleiding bij de implementatie is dan ook geen luxe, maar een noodzaak.  Door (elementen van) de herziene Code te implementeren in uw eigen onderneming, kun je bijdragen aan stabiliteit, transparantie en toekomstbestendigheid. Het is daarom verstandig om periodiek te toetsen in hoeverre uw organisatie aansluit bij de principes van de Code en waar verbetering mogelijk is.   Meer weten over de principes van de Code? De volledige tekst van de Nederlandse Corporate Governance Code kunt u hier raadplegen. In het volgende artikel gaan wij dieper in op duurzaamheid en risicobeheersing. Hoe vertaalt u duurzame langetermijnwaardecreatie naar de dagelijkse bestuurspraktijk? En hoe brengt u de bijbehorende risico’s effectief in kaart? Contact Heeft u vragen over corporate governance of wilt u sparren over de toepassing van de Code binnen uw organisatie? Neem dan contact op met een van onze Corporate Advisory specialisten. Zij denken graag met u mee.
Anke van de Laar 2 – La Gro
Anke van de Laar
Advocaat
Last onder dwangsom ter handhaving van de Wet openbare manifestaties niet mogelijk
In twee uitspraken van 30 september 2026 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) geoordeeld dat de burgemeester van Haarlem niet bevoegd was om ter handhaving van artikel 8 van de Wet openbare manifestaties (Wom) aan demonstranten op grond van artikel 125 van de Gemeentewet een last onder dwangsom op te leggen. Volgens de Afdeling kent de Wom – kort gezegd – een uitputtend stelsel van regels en bevoegdheden rondom manifestaties en maakt de bestuursdwangbevoegdheid hiervan geen onderdeel uit. Achtergrond Op 1 oktober 2022 heeft een demonstratie van Extinction Rebellion plaatsgevonden in een Albert Heijn in Haarlem. Op 17 oktober 2022 heeft een demonstratie van Extinction Rebellion plaatsgevonden in het provinciehuis, eveneens in Haarlem. Omdat de demonstranten geen gehoor hebben gegeven aan het verzoek van de manager van de Albert Heijn en de locatiemanager van het provinciehuis, heeft de burgemeester van Haarlem aan de demonstranten een last onder dwangsom opgelegd op grond van de algemene herstelsanctiebevoegdheid uit artikel 125 van de Gemeentewet en artikel 5:21 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De last hield kort gezegd in dat de betogers een demonstratie op een niet-openbare plaats direct moeten beëindigen als de burgemeester daartoe de opdracht geeft op grond van artikel 8 van de Wom. Bij niet-naleving verbeuren de betogers een dwangsom van € 1.000,00. De burgemeester is het hier niet mee eens en stelt hoger beroep in. In hoger beroep voert de burgemeester aan dat hij bevoegd was om de lasten onder dwangsom op te leggen op grond van de artikelen 5:4 en 5:32 van de Awb en artikel 125 van de Gemeentewet. Als burgemeester is hij belast met de bescherming van de openbare orde en mag hij daarom op grond van artikel 125 herstelsancties opleggen om naleving van de Wom te verzekeren. Het is volgens de burgemeester niet vereist dat zijn herstelsanctiebevoegdheid ook in een andere, specifieke wet is vermeld.   Oordeel Afdeling De Afdeling ziet zich eerst voor de vraag gesteld of het opleggen van een last onder dwangsom in dit geval een beperking van het betogingsrecht is. Volgens de burgemeester is dit niet het geval, omdat de last onder dwangsom slechts zou dienen ter handhaving van de opdracht die hij in de toekomst aan betogers op niet-openbare plaatsen kan geven om uiteen te gaan. De Afdeling gaat daar niet in mee en oordeelt dat betogers door de preventieve last onder dwangsom minder snel geneigd zullen zijn om van hun betogingsrecht gebruik te maken. Zij voegt hieraan toe dat het aannemelijk is dat deze last daarom een zogeheten ‘chilling effect’ heeft. In zoverre is hun betogingsrecht dan ook beperkt. De Afdeling oordeelt vervolgens dat de burgemeester niet bevoegd is om op grond van artikel 125 van de Gemeentewet een last onder dwangsom op te leggen ter handhaving van artikel 8 van de Wom. Hiertoe overweegt de Afdeling dat beperking van het betogingsrecht enkel mogelijk is als dit gebeurt ter bescherming van de in artikel 9, tweede lid, van de Grondwet genoemde doelcriteria: ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en/of ter voorkoming van wanordelijkheden. Daarnaast kent de Wom een uitputtend systeem van verschillende bepalingen waarin de burgemeester een bevoegdheid is toebedeeld om beperkingen te stellen aan het betogingsrecht, als hij motiveert dat dit noodzakelijk is ter bescherming van de hiervoor genoemde doelcriteria. Nu artikel 125 van de Gemeentewet de doelcriteria uit artikel 9, tweede lid, van de Grondwet niet noemt en de Wom daarnaast geen artikel bevat waarin een bestuursdwangbevoegdheid is neergelegd, is de burgemeester volgens de Afdeling niet bevoegd om op grond van artikel 125 van de Gemeentewet beperkingen te stellen aan het betogingsrecht. Ten overvloede merkt de Afdeling op dat een last onder dwangsom niet kan worden opgelegd voor een toekomstige overtreding die op dat moment nog geen overtreding is. Lessen voor de praktijk Demonstreren is een grondrecht. De Wom kent een uitputtend stelsel voor het stellen van beperkingen aan een demonstratie. Als een burgemeester beperkingen wil stellen aan een demonstratie, dan dient dat te worden gedaan binnen het instrumentarium dat de Wom biedt. Meer weten over de Wom of over (on)mogelijkheden om demonstraties te beperken? Neem dan contact op met Anke van de Laar of Nesrine Khalloufi of een van de andere leden van het team Overheid.